Anne Roeters en Wieke Blijleven, Sociaal Cultureel Planbureau: ‘Mensgerichte benadering vraagt realistischer beeld van hoe mensen leven en keuzes maken’

Anne Roeters.

Steeds vaker betrekt het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) ervaringsdeskundigen bij onderzoek en beleidsontwikkeling, onder andere via samenwerking met Expertisecentrum Sterk uit Armoede. Waar vroeger vooral interviews en focusgroepen werden gebruikt om ervaringen van mensen op te halen, krijgen ervaringsdeskundigen nu ook een actievere rol. Zij lezen mee met rapporten, reflecteren op conclusies en denken mee over oplossingen. Gesprek met SCP-onderzoekers Anne Roeters en Wieke Blijleven.  

De betrokkenheid van ervaringsdeskundigen levert waardevolle inzichten op, opent Wieke. ‘Via hun ervaringen zie je hoe beleid uitpakt in de praktijk. Dat helpt om beter te begrijpen waar beleid aansluit en waar het tekortschiet.’ Ze benadrukt dat maatschappelijke vraagstukken complex zijn. ‘Armoede gaat bijvoorbeeld niet alleen over financiële problemen, maar ook over een opeenstapeling van gemiste kansen. Om armoede goed te begrijpen, heb je meerdere perspectieven nodig. Ervaringsdeskundigen weten wat het betekent om dagelijks met armoede te leven. Wetenschappers kunnen patronen en structuren zichtbaar maken. Professionals kennen de praktijk van uitvoering en systemen. Juist die combinatie van perspectieven maakt beleid sterker en realistischer.’

Gezamenlijke visie  

Binnen de overheid groeit de aandacht voor het burgerperspectief. Toch ziet het SCP ook een probleem: de aanpak verschilt sterk per ministerie. ‘De ene organisatie richt zich vooral op draagvlak voor beleid, de andere op effectiviteit’, zegt Anne. ‘Sommige ministeries werken structureel met ervaringsdeskundigen, terwijl andere initiatieven weer verdwijnen. Die versnippering zorgt ervoor dat kennis niet altijd goed wordt gedeeld of benut. Dat vraagt om meer samenhang en een gezamenlijke visie op hoe verschillende vormen van kennis kunnen bijdragen aan beter beleid.’  

Ook gedragsinzichten vanuit de sociologie en psychologie helpen overheden en organisaties om beleid realistischer, effectiever en mensgerichter te maken. In het rapport Gedragsinzichten voor mensgerichter beleid https://www.scp.nl/publicaties-scp/2026/03/gedragsinzichten-voor-mensgerichter-beleid pleit het SCP ervoor om die gedragskennis eerder in het beleidsproces te gebruiken. Nu worden die kennis vaak pas toegepast bij de uitvoering van beleid. Terwijl juist in eerdere fases, bijvoorbeeld bij het formuleren van het probleem en het ontwerpen van oplossingen, veel winst te behalen valt.  

Beter onderbouwde keuzes

Het combineren van verschillende soorten kennis is waardevol, maar niet altijd eenvoudig, weet  Wieke. ‘Soms spreken inzichten elkaar tegen. Persoonlijke verhalen kunnen botsen met wetenschappelijke uitkomsten of statistische gegevens. Daarom is het belangrijk om voortdurend af te wegen welke kennis wanneer nodig is. Er schuilt namelijk ook een risico in beide uitersten. Persoonlijke verhalen kunnen zoveel impact hebben dat andere inzichten naar de achtergrond verdwijnen. Aan de andere kant bestaat het risico dat ervaringsdeskundigheid slechts symbolisch wordt ingezet, zonder dat er echt naar wordt geluisterd en zonder echte invloed op beleid. De kracht zit in het gesprek tussen perspectieven. Door ervaringen, onderzoek en praktijkkennis met elkaar te verbinden ontstaan beter onderbouwde keuzes.’

Afstand tussen beleid en leefwereld

In haar essay Van een systeemblik naar oog voor mensen https://www.scp.nl/publicaties-scp/2026/04/van-een-systeemblik-naar-oog-voor-mensen schrijft Anne dat beleid nog te vaak is gebaseerd op aannames. Bijvoorbeeld de aanname dat mensen altijd rationele keuzes maken of dat gedrag eenvoudig te sturen is met financiële prikkels. ‘In werkelijkheid spelen veel meer factoren mee: emoties, sociale normen, stress en persoonlijke omstandigheden. Wanneer beleid niet aansluit bij die realiteit, ontstaat er een kloof tussen overheid en samenleving. Mensen ervaren dat beleid niet werkt, niet rechtvaardig is of hen niet vertegenwoordigt. Dat ondermijnt het vertrouwen in de overheid. Een mensgerichte benadering vraagt om een realistischer beeld van hoe mensen leven en keuzes maken. Dat betekent luisteren naar ervaringen, gebruikmaken van gedragskennis en ruimte geven aan verschillende perspectieven.’

Wieke Blijleven