In Drenthe bundelen zorg- en welzijnsorganisaties, gemeenten, verzekeraars, ervaringsdeskundigen en inwoners hun krachten onder de naam Gezonde Marke. Ze zetten zich in om de zorg anders in te richten: minder nadruk op behandelen, meer aandacht voor het bevorderen van gezondheid. Het maken van gezonde keuzes staat hierbij centraal.
Een gezonde leefstijl kan veel klachten voorkomen en het leven een stuk prettiger maken, zegt Dorien van de Kant, strategisch adviseur bij CMO STAMM en coördinator van de coalitie Gezondheid en Leefstijl van Gezonde Marke. ‘Het zijn keuzes die je zelf kunt maken: voeding, beweging, ontspanning, slaap, mentale balans. Huisartsen kunnen de keuzes bespreekbaar maken, maar uiteindelijk bepaalt de inwoner zelf wat goed is voor zijn of haar gezondheid.’ Een gezonde leefstijl start bij kinderen. Daarom is er veel aandacht voor de jongste leeftijdsgroepen. Ook ouders spelen hierbij een grote rol.
Een onmisbaar perspectief
‘Gezond opvoeden is soms best ingewikkeld’, zegt Dorien. ‘Wat is eigenlijk gezond? Een verpakking met fruit erop lijkt een verantwoorde keuze, maar kan vol suiker zitten. En een Nutri-Score A betekent niet automatisch dat iets écht gezond is. Gezonde keuzes maken vraagt kennis, tijd en geld en dat is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Juist daarom vinden we het belangrijk dat alle doelgroepen worden bereikt. Ook mensen in kwetsbare situaties of met beperkte financiële middelen. Want gezondheid moet voor iedereen haalbaar zijn.’ Om ook deze mensen te bereiken werkt Gezonde Marke samen met ervaringsdeskundigen, onder andere via Expertisecentrum Sterk uit Armoede. ‘Zij brengen een onmisbaar perspectief in. Niet alleen vanuit theorie, maar ook vanuit geleefde ervaring. Die kennis en inzichten helpen ons om plannen beter te laten aansluiten bij de praktijk. Want hoe goed je je ook probeert in te leven: als je zelf nooit in armoede hebt geleefd, voel je niet wat dat écht betekent.’ De ervaringsdeskundigen denken mee op verschillende niveaus: in coalities op beleidsniveau en in werkgroepen rond concrete thema’s, zoals gezond opgroeien en middelengebruik. ‘Iedereen is gelijkwaardig’, benadrukt Dorien. ‘Iedere partner brengt eigen expertise in. Samen werken we aan hetzelfde doel.’
Groentehapjes in 10 stapjes
Een mooi voorbeeld van samenwerking met ervaringsdeskundigen is het project Groentehapjes in 10 Stapjes. Dit richt zich op ouders van baby’s die starten met hun eerste hapjes (tussen 4 en 6 maanden). ‘Waar traditioneel vaak met fruit wordt begonnen, stimuleren we juist het aanbieden van groentes. Zo wennen kinderen vroeg aan verschillende, minder zoete smaken. Denk aan zachte groentes zoals pompoen of bloemkool. Zoet komt later vanzelf wel. Voor dit project is een praktische toolkit ontwikkeld die straks via consultatiebureaus wordt aangeboden. Inclusief een ijsblokjeshouder, zodat ouders eenvoudig kleine porties kunnen invriezen en hergebruiken.’ Maar daarmee ben je er nog niet, zo vervolgt ze. ‘Want groente moet je wel kunnen betalen. En daar komt de kracht van ervaringsdeskundigheid opnieuw naar voren. Zij denken mee over praktische tips: hoe kom je aan betaalbare groente? Denk aan seizoenproducten, speciale aanbiedingen of de markt. Door die concrete, haalbare adviezen toe te voegen, sluit het project beter aan bij gezinnen met een kleiner budget.’
De beweging is ingezet
Ook in de zorg zelf speelt leefstijl een steeds grotere rol. Voor zorgprofessionals is dat vaak een lastig onderwerp. ‘Hoe begin je over overgewicht of beweging bij iemand die net aan zijn knie is geopereerd? Toch weten we dat leefstijl een enorme invloed heeft op herstel en toekomstige gezondheid. Ook hier maken ervaringsverhalen het verschil. Mensen die zelf hebben ervaren hoe beweging en leefstijlverandering hun herstel hebben versneld of hun kwaliteit van leven hebben verbeterd, laten zien wat mogelijk is. Zij helpen om aannames te doorbreken. Want niet iedereen reageert defensief; veel mensen staan open voor een eerlijk en respectvol gesprek.’ Resultaten op het gebied van leefstijl en gedrag zijn lastig meetbaar en vragen tijd, vertelt Dorien. ‘Maar de beweging is ingezet. We zien dat projecten beter aansluiten, dat perspectieven worden verbreed en dat partners elkaar versterken. Juist die combinatie van beleidskennis, innovatiekracht en ervaringsdeskundigheid maakt het mogelijk om écht stappen te zetten.’