Wie het meest kan profiteren van een lagere energierekening zou voorop moeten staan in de energietransitie. Toch zijn het juist de huishoudens met weinig financiële ruimte die niet mee kunnen in de energietransitie. KnopOm wil daar verandering in brengen. De organisatie helpt woningcorporaties om sociale huurwoningen te verduurzamen en combineert daarbij technische kennis met de ervaringen van bewoners. Sterk uit Armoede is een van de organisaties waarmee KnopOm samenwerkt.
‘De meeste mensen die te maken hebben met energiearmoede wonen in een sociale huurwoning. Juist daar ligt een belangrijke sleutel om de energietransitie eerlijker te maken.’ Dat zegt Renee Snoek, directeur van KnopOm. Na haar studie Future Planet Studies ging ze met haar eigen adviesbureau aan de slag voor woningcorporaties. Al snel ontdekte ze dat verduurzaming van woningen niet alleen een technische opgave is. ‘Een advies op papier leidt niet vanzelf tot uitvoering. Meestal is ook instemming van bewoners nodig. We nemen bewoners daarom actief mee en blijven betrokken tot en met de uitvoering. Daardoor bereiken we echt iets.’
Wiel uitvinden
In haar werk zag ze bovendien dat veel woningen en gebouwen sterk op elkaar lijken. ‘Waarom zou je dan voor ieder gebouw opnieuw het wiel uitvinden? Daarom groeperen we vergelijkbare woningen in segmenten en koppelen we die aan passende verduurzamingsoplossingen. Daarmee kunnen woningcorporaties sneller, efficiënter en tegen lagere kosten aan de slag. Maar voordat duidelijk wordt welke technische oplossing het beste past, moet eerst een andere vraag worden beantwoord: welke woningen hebben verduurzaming het hardst nodig en wat hebben de mensen die er wonen nodig? Daar komt energiearmoede in beeld.’
Diepe indruk
Renee maakte via ervaringsdeskundige Riane Kuzee-Hoogeveen nader kennis met het begrip energiearmoede. Riane is inmiddels steward bij KnopOm en denkt mee over de koers van de organisatie. Eén van haar verhalen maakte diepe indruk op Renee. Een overheidscampagne riep mensen op de verwarming op 19 graden te zetten om energie te besparen. Voor Riane was dat geen vanzelfsprekend advies. ‘Riane vertelde dat ze de verwarming maar twee keer per jaar op 19 graden zette: met Kerst en op de verjaardag van haar dochter. Het toont hoe groot de kloof kan zijn tussen beleid en het dagelijks leven van mensen in armoede. Wat voor de één een eenvoudige besparingstip is, kan voor een ander onhaalbaar zijn.’ Dat is volgens haar een belangrijke les voor de energietransitie.
Minder voorspelbaar
‘Te vaak wordt verduurzaming gezien als iets voor mensen die daar financieel de ruimte voor hebben. Terwijl juist huishoudens met weinig geld veel baat kunnen hebben bij een energiezuinige en comfortabele woning.’ Daarin zit volgens haar een hardnekkige paradox. ‘Er zijn subsidies voor zonnepanelen, warmtepompen en andere verduurzamingsmaatregelen. Maar voor mensen die iedere maand moeten rondkomen, is het lang niet altijd mogelijk om eerst geld uit te geven om pas later te besparen. Daar komt bij dat de energierekening voor veel huishoudens onzekerheid met zich meebrengt. Huur of hypotheek en zorgkosten zijn vaste lasten. De energierekening is veel minder voorspelbaar: bij aflopen energiecontracten veranderen prijzen en de eindafrekening is onvoorspelbaar.’
Cijfers en modellen
Wie iedere maand bezig is met rondkomen, heeft vaak niet de tijd en energie om zich te verdiepen in verduurzaming, subsidies en nieuwe technieken. Daarom werkt KnopOm samen met organisaties die specifieke kennis hebben van armoede en de leefwereld van mensen, waaronder Sterk uit Armoede en Milieu Centraal. ‘Ervaringsdeskundigen brengen een perspectief in dat je niet uit cijfers, modellen of technische analyses kunt halen. Iemand die zelf weet hoe het is om iedere maand keuzes te moeten maken tussen noodzakelijke uitgaven, kijkt anders naar een verduurzamingsmaatregel dan iemand die vooral vanuit cijfers en modellen redeneert.’
Hoe ziet jullie aanpak eruit?
‘Wij verbinden technische kennis en data met de ervaringen van bewoners. We beginnen met een uitgebreide scan van het gebouwenportfolio van een woningcorporatie. De scan hebben we samen met TNO ontwikkeld. Hij maakt inzichtelijk waar de energiearmoede het hoogst is en waar woningen verbeterd kunnen worden. Zo krijg je een gedetailleerd beeld van de opgave. Wanneer de woningen daadwerkelijk verbeterd moeten worden komen de bewoners in beeld. Zij kennen hun woning immers als geen ander.
Vertrouwen en eigenaarschap
Waar komt de tocht vandaan? Welke ruimte blijft altijd koud? Waar klemt een deur? En welke problemen ervaren bewoners iedere dag, maar zijn op een bouwtekening niet zichtbaar? Hun ervaringen worden meegenomen wanneer de markt wordt betrokken bij de juiste verduurzamingsoplossing. Bewonersparticipatie is dus geen laatste stap, vlak voordat de plannen worden uitgevoerd. Het begint bij de start van het proces. Dat levert niet alleen betere informatie op over de woning, maar draagt ook bij aan vertrouwen en eigenaarschap.’