Leander Haaitsma weet hoe het is om te leven in armoede. Ze maakte het als kind mee, maar later ook als volwassene. Vierenhalf jaar geleden kwam daar een einde aan. Leander is buurtwerker bij Combiwel Buurtwerk Amsterdam, waar ze zich inzet voor verbinding tussen bewoners met uiteenlopende achtergronden en voor een 100% energieke buurt. Daarnaast is ze kunstenaar en performer. Die combinatie van persoonlijke ervaring, creativiteit en maatschappelijke betrokkenheid bracht haar bij de training ervaringsdeskundige van Sterk uit Armoede.

‘Via mijn werk zag ik de training online voorbij komen. Dat maakte me nieuwsgierig.’ Ze nam contact op en bezocht een voorlichtingsbijeenkomst in Utrecht. Daar sprak ze onder andere met met een oud-deelnemer. ‘Dat klikte meteen. We herkenden zoveel in elkaars verhalen. Toen dacht ik: Dit ga ik doen.’ Toch begon Leander niet zonder twijfel aan de opleiding. ‘Ik vroeg me af of mijn eigen armoedeverleden niet nog te vers was. Vierenhalf jaar is eigenlijk best kort. Zit er niet nog te veel pijn? Tijdens de opleiding ontdekte ik dat die vraag minder belangrijk was dan ik dacht. Ik heb geleerd dat je ook professioneel kunt worden mét de oude pijn die er nog zit. Die pijn hoeft niet weg. Je mag accepteren dat die bij je hoort. Dat inzicht gaf me rust en vertrouwen.’

Verbondenheid

Dat haar werkgever haar de ruimte gaf om de opleiding onder werktijd te volgen, maakte de keuze makkelijker. ‘Ik werk 32 uur per week. Dat ik de training onder werktijd mocht doen, was voor mij echt heel gunstig. Ik dacht vooraf: we zijn vast allemaal verschillend, mijn verhaal zal wel anders zijn. Maar juist in de gedeelde ervaringen van mensen die armoede hebben meegemaakt, zit een enorme kracht. Er is zoveel herkenning. Iedereen kent de schaamte, de stress en de overlevingsmechanismen. Dat voelde heel bijzonder.’ Het deed haar denken aan haar tijd op de Mimeopleiding aan de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam. ‘Ook daar voelde ik een sterke verbondenheid. Het is ontzettend fijn om begrepen te worden, maar ook om een ander te begrijpen en de gedragen kracht van een community te voelen.’

Performen

Als buurtwerker in Team Westerpark gebruikt ze haar achtergrond én haar artistieke ervaring om gesprekken op gang te brengen over maatschappelijke thema’s. Zo maakte ze een theaterperformance over grensoverschrijdend gedrag tegen vrouwen, die onder meer in Amsterdam-Noord en Paradiso werd opgevoerd. Bij Combiwel is ze ook aandachtfunctionaris diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie. ‘Armoede raakt natuurlijk ook aan uitsluiting.’ Waar ze uiteindelijk naartoe wil? ‘Ik denk dat mijn kracht ligt in naar buiten treden. Spreken en performen op bijeenkomsten over thema’s als armoede, diversiteit, inclusie en (vrouwen) emancipatie. Daar kan ik mijn ervaring, mijn theaterachtergrond en mijn werk als buurtwerker samenbrengen.’

Als kunstenaar/performer nodigt Leander mensen uit om voorbij hun eerste oordeel te kijken. ‘Kunst kan iets in beweging zetten. Het opent je blik voor wat eerder onzichtbaar bleef. Het biedt een nieuwe, frissere kijk op de wereld. Dat probeer ik ook als ervaringsdeskundige te bereiken. Zichtbaar maken wat vaak verborgen is. Zodat de mensen om wie het gaat de aandacht en hulp krijgen die nodig is en ze wellicht zelf ook anders naar hun situatie gaan kijken, met meer hoop en meer perspectief.’

Veel gezichten

Tijdens haar opleiding bij Sterk uit Armoede ontwikkelde Leander haar persoonlijke kompas IVOOR. ‘Het is geïnspireerd op ivoor van de olifant, als symbool voor wijsheid, groei en zelfvertrouwen. De I staat voor Inzicht. Ik heb een auto-immuunziekte gekregen en ik ben ervan overtuigd dat chronische stress door de armoede daarin een rol heeft gespeeld.

De V staat voor Voorbeeldfunctie. Ik wil stereotype beelden over armoede doorbreken. Mensen zeggen vaak: van jou had ik dat niet verwacht. Omdat ik wit ben, hoogopgeleid, spontaan en outgoing. Juist daarom wil ik laten zien dat armoede veel gezichten heeft.

De O is van Ontschuldiging, een begrip dat mij diep raakte tijdens de training. Je hoeft niet alles te vergeven. Maar je kunt wel ontschuldigen. Familie, ziekte, instanties. De tweede O is Onderzoek. Onderzoek de erfenis die je hebt meegekregen. Kijk eerlijk naar wat je wilt doorbreken. Ga met scherpte, humor en nieuwsgierigheid de toekomst tegemoet. Geef de armoede niet door.

Tot slot de R van Rechtvaardigheid. Ik heb een groot maatschappelijk rechtvaardigheidsgevoel. Dat zal altijd onderdeel van mij blijven.’