Expertisecentrum Sterk uit Armoede, Ixta Noa, Markieza, Movisie, Steiger B en RadarAdvies werken aan een samenleving waarin ervaringsdeskundigheid een volwaardige plek inneemt als bron van kennis en verandering. In deze artikelenreeks vertellen de samenwerkende organisaties waar zij voor staan en hoe zij bijdragen aan een inclusiever, mensgerichter en rechtvaardiger sociaal domein.
Wie zelf armoede, psychische kwetsbaarheid of een andere ingrijpende levenservaring heeft meegemaakt, weet hoe ingewikkeld het kan zijn om hulp te vragen. Schaamte, wantrouwen en het gevoel niet begrepen te worden, kunnen de afstand tot hulpverlening groot maken. Juist daar kan ervaringsdeskundigheid een belangrijke rol spelen. ‘Een ervaringsdeskundige begrijpt als geen ander hoe het is om een bepaalde route te hebben afgelegd’, zegt René Backus, directeur-bestuurder van Markieza. ‘Dat kan het contact veel gemakkelijker maken.’
Met coaching en opleiding helpt Markieza mensen om hun persoonlijke ervaringen om te zetten in professionele ervaringsdeskundigheid. De organisatie beschikt over een pool van ervaringsdeskundigen die op verschillende niveaus worden ingezet: van directe ondersteuning van inwoners tot beleidsadvies en deskundigheidsbevordering van professionals. Volgens René zit de meerwaarde niet alleen in het feit dat iemand een vergelijkbare ervaring heeft meegemaakt. ‘Ervaringsdeskundigheid biedt niet alleen herkenning, maar ook perspectief. Dat is juist voor mensen die langdurig in armoede leven belangrijk. Wie steeds bezig is met rondkomen, schulden of onzekerheid, kan het gevoel krijgen dat verandering nauwelijks mogelijk is. Een ervaringsdeskundige laat zien dat een andere toekomst wél bereikbaar is.’
Betere ondersteuning
Hij merkt dat mensen gesprekken met hulpverleners soms als stigmatiserend ervaren. Niet omdat een professional dat bewust wil, maar omdat de werelden van hulpverlener en inwoner ver uit elkaar kunnen liggen. ‘Het beeld kan zijn: de hulpverlener heeft alles voor elkaar: een huis, een auto, een laptop, vakantie. En jij zit daar omdat alles in je leven misgaat. Dan kan het heel prettig zijn om iemand tegenover je te hebben die die route zelf heeft afgelegd. Ervaringsdeskundigen kunnen een brug vormen tussen de leefwereld van inwoners en het bestaande aanbod van ondersteuning. Niet door professionele kennis te vervangen, maar door een ander perspectief toe te voegen.’
Markieza werkt nauw samen met lokale partners en gemeentelijke diensten. Zo trekken de ervaringsdeskundigen samen op met consulenten binnen de Wmo, de Participatiewet en Schuldhulpverlening. Die samenwerking is volgens René essentieel. ‘Ervaringsdeskundigheid moet geen losstaand onderdeel van de ondersteuning zijn, maar onderdeel worden van de manier waarop organisaties naar inwoners kijken en met hen samenwerken. Zo ontstaat ruimte voor een andere manier van werken: niet alleen praten over inwoners, maar vooral met hen. Ervaringskennis hoort naast professionele – en wetenschappelijke kennis te staan. Wanneer die verschillende vormen van kennis elkaar aanvullen, ontstaat betere ondersteuning.’
Kennis en vaardigheden
De organisatie, met Brabant en Limburg als belangrijkste werkgebied, is de afgelopen jaren gegroeid. Markieza telt inmiddels bijna dertig medewerkers.
De groei past bij de toegenomen vraag naar ervaringsdeskundigheid; naar manieren om inwoners laagdrempeliger te bereiken. Markieza doet dat met expertise rond laagdrempelige steunpunten, zelfregiecentra en herstelacademies en programma’s rond suïcidepreventie en onbegrepen gedrag. Met de groeiende inzet van ervaringsdeskundigheid ontstaat ook een grotere verantwoordelijkheid voor organisaties. René ziet dat er nog te vaak wordt gesproken over de “kwetsbare ervaringsdeskundige”. Hij draait het liever om. ‘Ik probeer opdrachtgevers juist te laten kijken naar de kwetsbare positie waarin je een ervaringsdeskundige soms plaatst. Een ervaringsdeskundige is een professional met kennis en vaardigheden. Om die professionaliteit tot haar recht te laten komen, zijn goede randvoorwaarden nodig: aandacht voor intervisie, supervisie en deskundigheidsbevordering en natuurlijk goede arbeidsvoorwaarden en een passende beloning.’
Wat is volgens hem de waarde van de samenwerking tussen de zes organisaties? ‘Afzonderlijk hebben we veel te bieden, maar samen nog veel meer. We vullen elkaar aan en benutten elkaars kennis en kunde. Door samen te brainstormen en overleggen, hoeven we niet telkens opnieuw het wiel uit te vinden wanneer een collega al ervaring heeft opgedaan.’