Expertisecentrum Sterk uit Armoede, Ixta Noa, Markieza, Movisie, Steiger B en RadarAdvies werken aan een samenleving waarin ervaringsdeskundigheid een volwaardige plek inneemt als bron van kennis en verandering. In deze artikelenreeks vertellen de samenwerkende organisaties waar zij voor staan en hoe zij bijdragen aan een inclusiever, mensgerichter en rechtvaardiger sociaal domein.
Ixta Noa is een organisatie voor en door mensen met ervaring met psychische kwetsbaarheid. Medewerkers en vrijwilligershebben zelf een psychisch ontwrichtende periode doorgemaakt en zetten hun herstelervaring in om anderen te ondersteunen. ‘Wij zien mensen die bij ons komen niet als cliënt met een zorgvraag, maar als burger die van betekenis is voor de omgeving.’
Ixta Noa ontstond (ruim dertig jaar geleden) vanuit een concrete behoefte. Twee vrouwen die behandeld waren voor een eetstoornis, merkten na hun behandeling dat er weinig was dat hen hielp bij de volgende stap. Zij misten vooral lotgenotencontact en een vorm van nazorg. Daarom begonnen zij groepen waarin mensen op basis van hun eigen ervaringen met elkaar in gesprek gingen en elkaar ondersteunden. Vanuit die eerste groepen groeide Ixta Noa uit tot een landelijke organisatie die zich richt op sociale en psychische kwetsbaarheid in de volle breedte.
Werken aan herstel
De organisatie werkt vanuit de gedachte dat herstel begint bij ruimte. Mensen moeten zich eerst veilig en ontspannen kunnen voelen voordat er ruimte ontstaat om nieuwe stappen te zetten. ‘We proberen herstel mogelijk te maken door een context te creëren waarin mensen kunnen ontspannen’, vertelt directeur Tilleke Wevers. ‘Als de stress daalt, ontstaat er ruimte om te werken aan herstel.’ Die context wordt op verschillende manieren geboden. Er zijn inlooplocaties waar mensen binnen kunnen lopen voor een kop koffie en een gesprek. Er zijn gespreksgroepen, activiteiten, thema-avonden en cursussen. Ook zijn er respijthuizen: plekken waar iemand tot rust kan komen wanneer het thuis even niet lukt.
Een zaadje geplant
De kracht van deze plekken zit niet alleen in het aanbod, maar vooral in de manier waarop mensen elkaar ontmoeten. Ervaringsdeskundigheid speelt daarin een belangrijke rol. ‘Bij ons werken mensen die zelf een psychisch ontwrichtende periode hebben meegemaakt en vervolgens hebben geleerd om hun ervaringen en ervaringskennis in te zetten om anderen te ondersteunen bij het zetten van stappen richting herstel. Dat maakt ervaringskennis ook iets anders dan professionele of wetenschappelijke kennis.’ Iris Pennings, HR-medewerker bij Ixta Noa, kent dat verschil uit eigen ervaring. Zij werkte eerder in HR in de commerciële sector, maar viel een periode uit. Tijdens haar herstel ontmoette ze verschillende ervaringsdeskundigen. ‘Er werd een zaadje geplant.’
Verschillend maar gelijkwaardig
Uiteindelijk besloot Iris zich verder te verdiepen in ervaringsdeskundigheid. Inmiddels werkt ze drie jaar als ervaringsdeskundige. ‘De wetenschappelijke kennis en de professionele kennis waren belangrijk voor mijn herstel. Maar op een gegeven moment merkte ik dat de ruimte die die kennisbronnen mij boden te beperkt bleef. Door ervaringskennis van anderen ging ik ruimte ervaren om bepaalde stappen te zetten en mijn leven weer echt tot bloei te laten komen.’ Een belangrijk uitgangspunt binnen Ixta Noa is gelijkwaardigheid. Op een locatie zijn er deelnemers, vrijwilligers en medewerkers. Die drie rollen zijn verschillend, maar gelijkwaardig. ‘Je kunt tien mensen aan tafel zien zitten en het kan heel lang duren voordat je in de gaten hebt wie de vrijwilliger is, wie de deelnemer en wie de medewerker’, vertelt Tilleke. ‘Alle drie nemen iets mee en voegen iets toe dat van waarde is.’
Halen, brengen en doorgeven
Deelnemers zijn niet alleen mensen die iets komen halen. Zij kunnen ook iets brengen. Vrijwilligers kunnen tegelijkertijd zelf nog stappen zetten in hun herstel. Medewerkers ondersteunen en coördineren en leiden vrijwilligers op tot ervaringsdeskundigen. ‘Zo ontstaat een omgeving waarin mensen voortdurend van elkaar leren’, zegt Tilleke. ‘Het gaat om halen, brengen en doorgeven. Iemand kan vandaag ondersteuning ontvangen, morgen iets bijdragen en later zijn of haar kennis weer doorgeven aan een ander.’ Ook in de samenwerking met andere organisaties ziet Ixta Noa de waarde van het delen van kennis en ervaring. Door met elkaar in gesprek te gaan, ontdekten zij dat organisaties, ondanks hun verschillen, vaak tegen vergelijkbare vraagstukken aanlopen. ‘’ Het was een beetje zoeken: wat kunnen wij nou eigenlijk met elkaar?’, vertelt Iris. ‘Maar dat werd in de loop van de tijd vanzelf duidelijk. Er waren gedeelde thema’s waarvan we allemaal dachten: hoe doen jullie dat eigenlijk, en hoe doen wij dat als organisatie? Juist door die ervaringen uit te wisselen, kunnen we van elkaar leren en elkaar versterken.’