Wat begon als een experiment met twee ervaringsdeskundigen groeide in Leeuwarden uit tot een voorbeeld voor andere gemeenten. Na vier jaar pionieren, zoeken, leren en soms worstelen kregen Marco Bijlsma en David James Osguthorpe een vaste aanstelling bij de gemeente. Hun verhaal laat zien wat ervaringsdeskundigheid kan betekenen voor beleid én uitvoering, maar ook wat er nodig is om het te laten slagen.
David Osguthorpe
Marco Bijlsma
In maart 2026 was er alle reden voor een feestje in het gemeentehuis van Leeuwarden. Er werden handtekeningen gezet onder twee arbeidscontracten voor onbepaalde tijd. Op papier leek het een administratieve handeling, maar in werkelijkheid markeerde het een mijlpaal in het sociaal domein. De nieuwe medewerkers Marco en David zijn geen beleidsadviseurs, juristen of projectleiders, maar ervaringswerkers: professionals die hun eigen ervaringen met armoede, schulden en maatschappelijke uitsluiting inzetten om inwoners te ondersteunen en de gemeente dichterbij de leefwereld van mensen te brengen. Tijdens hun opleiding bij Expertisecentrum Sterk uit Armoede leerden ze om van hun rugzak een gereedschapskist te maken.
David groeide op in Newcastle, in een wijk met armoede, criminaliteit en verslaving. Op jonge leeftijd raakte hij zelf in de schulden. Hij werd uiteindelijk dakloos. Zijn verhuizing naar Nederland betekende een nieuw begin. Hij bouwde zijn leven stap voor stap opnieuw op, vond werk, loste zijn schulden af en kreeg weer perspectief. ‘Voor mij stond als een paal boven water dat ik iets wilde doen met mijn ervaringen’, vertelt hij. ‘Mensen die je niet hoort een stem en een gezicht geven. Hun wereld in beeld brengen bij organisaties die iets voor ze kunnen betekenen.’ Ook Marco kende tegenslag. Hij kwam in de schulden. Was het spoor kwijt. De geboren en getogen Leeuwarder werkte aan het oplossen van zijn problemen. Via vrijwilligerswerk ontdekte hij dat hij anderen wilde helpen die tegen dezelfde problemen aanlopen. Na een opleiding tot budgetcoach volgde hij de opleiding ervaringsdeskundige bij Expertisecentrum Sterk uit Armoede. ‘Dat was niet alleen een opleiding’, zegt hij. ‘Het was ook een traject waarin ik mezelf terugvond. Ik wist weer wie ik was.’
Belangrijke pijler
Hun vaste aanstelling is het resultaat van een traject van vier jaar waarin de gemeente Leeuwarden samenwerkte met Sterk uit Armoede. Het begon met de armoedevisie die Leeuwarden in 2021 ontwikkelde. De Friese hoofdstad wilde armoede structureel aanpakken en zag ervaringsdeskundigheid als een belangrijke pijler onder dat beleid. Lonneke Lammers, destijds teamleider Beleid en Strategie binnen het sociaal domein, was nauw betrokken bij de ontwikkeling van de visie. De vraag was niet óf ervaringsdeskundigheid een rol moest krijgen, maar hoe, vertelt zij.
‘Gemeenten die willen werken met ervaringsdeskundigen lopen vaak tegen dezelfde vragen aan’, zegt Lonneke. ‘Waar plaats je deze medewerkers in de organisatie? Welke functieomschrijving hoort daarbij? Hoe regel je begeleiding? En hoe financier je de inzet? Voor ons bood de samenwerking met Sterk uit Armoede een oplossing. Via detachering konden ervaringswerkers ervaring opdoen binnen de gemeentelijke organisatie, zonder dat direct een nieuwe functie in het formatiehuis hoefde te worden gecreëerd. Dat bleek een belangrijke succesfactor. Niemand begint met een vast contract. Je hebt een aanloopperiode nodig waarin je kunt ontdekken wat werkt, waar de meerwaarde zit en hoe iemand het beste tot zijn recht komt.’
Luisteren en helpende hand
De eerste maanden waren niet eenvoudig. De twee ervaringswerkers kregen een laptop, een telefoon en een werkplek toegewezen, maar verder was voor veel collega’s nog onduidelijk wie ze waren en wat hun rol precies inhield. Ook voor Marco en David zelf voelde de gemeentelijke organisatie aanvankelijk als een onbekende wereld. ‘Iemand die met één been in de leefwereld staat en met één been in de systeemwereld, dat was nieuw binnen de gemeente’, zegt David. ‘Je moet aan elkaar wennen.’ Lonneke vult aan: ‘Gemeenten kennen hun eigen taal, procedures, vergadercultuur en ongeschreven regels. Voor mensen die niet uit die wereld komen kan dat overweldigend zijn. We hebben onderschat wat ervoor nodig is om verschillende werelden echt samen te brengen. We hadden meer aandacht moeten besteden aan de verwachtingen en aan de vraag waar deze medewerkers het meeste tot hun recht zouden komen.’
Aanvankelijk was het idee dat de ervaringswerkers vooral zouden bijdragen aan beleidsontwikkeling. Maar al snel bleek dat hun grootste kracht in het directe contact met inwoners lag. ‘Wij wilden van betekenis zijn in het veld’, zegt Marco. ‘Mensen ontmoeten, naar ze luisteren, de helpende hand bieden en de afstand tussen inwoners en overheid kleiner maken. We gingen de wijken in en haakten aan bij initiatieven zoals het Gezinslab. Dat helpt bewoners gezonder te leven door onderliggende problemen als stress, schulden, werkloosheid en ongezonde gewoonten aan te pakken. Verder bouwden we contacten op met een welzijnsorganisatie en maakten we onszelf zichtbaar in allerlei netwerken in de stad.’
Vertaalslag maken
Volgens Grietje Leijendekker, beleidsadviseur en begeleider van de ervaringswerkers, begint succesvolle inzet van ervaringsdeskundigheid met een eenvoudige vraag: waar liggen iemands kwaliteiten? ‘Je wilt weten waar mensen goed in zijn en hoe je die kwaliteiten het beste kunt benutten’, zegt zij. ‘Daarnaast moet je in de organisatie goed uitleggen waarom hun inzet belangrijk is. Met andere woorden: dat zij hun eigen ervaringen hebben omgezet in professionele kennis, waardoor ze de leefwereld van inwoners kunnen vertalen naar de systeemwereld van de gemeente. Zo helpen zij om beleidsvorming en dienstverlening dichter bij de praktijk te brengen en passende oplossingen te ontwikkelen voor knelpunten. Maar de samenwerking inspireert ook om meer gebruik te maken van je eigen persoonlijke ervaringen, waar dat in je werk mogelijk is.’
De meerwaarde van ervaringswerkers is ook zichtbaar in het Meedenkpunt van de gemeente Leeuwarden. Dit laagdrempelige spreekuur in het gemeentehuis is bedoeld voor inwoners die vragen hebben over bijvoorbeeld toeslagen, uitkeringen, schulden of ingewikkelde brieven van instanties. Het initiatief ontstond vanuit een eenvoudige observatie. Medewerkers zagen dat veel inwoners met financiële of sociale problemen de weg naar hulpverlening niet vonden. Voor sommigen vormde het gemeentehuis letterlijk en figuurlijk een drempel. Daarom werd gekozen voor een toegankelijke plek waar inwoners zonder afspraak kunnen binnenlopen voor een kop koffie, een luisterend oor en praktische ondersteuning. De ervaringswerkers zijn hier meerdere dagdelen per week actief.
Tweerichtingsverkeer
‘Soms komt iemand binnen met een vraag over een brief of een toeslag, maar tijdens het gesprek blijkt dat er veel meer speelt’, zegt Grietje. ‘Denk aan schulden, stress, eenzaamheid of problemen binnen het gezin. Ervaringswerkers herkennen die signalen vaak snel en weten hoe ze het gesprek daarover kunnen voeren. Hun eigen ervaringen helpen daarbij. Ze weten hoe het voelt om vast te lopen, maar ook dat er een weg vooruit is. Daardoor ontstaat vertrouwen en staan mensen vaak eerder open voor een oplossing’
De samenwerking is tweerichtingsverkeer, is de ervaring van David, Marco, Grietje en Lonneke. Waar beleidsmakers leerden om meer vanuit de leefwereld van inwoners te denken, kregen de ervaringswerkers meer inzicht in begrip voor bestuurlijke afwegingen, regelgeving en uitvoeringsvraagstukken. Het succes kwam niet vanzelf. Alle betrokkenen benadrukken dat goede begeleiding cruciaal is. Ernst Ottens, directeur-bestuurder van Expertisecentrum Sterk uit Armoede, noemt dat een belangrijke les uit de afgelopen jaren. ‘Niet alleen de ervaringswerker heeft begeleiding nodig, ook de organisatie moet leren samenwerken met mensen die vanuit een andere achtergrond en expertise opereren. Daarom werken we inmiddels standaard met jobcoaches voor nieuwe ervaringswerkers. Zij hebben niet alleen oog voor de ervaringswerker die aan de slag is bij een gemeente of andere organisatie, maar ook voor zijn of haar collega’s daar.’
Professionele expertise
Misschien wel de grootste uitdaging speelde zich achter de schermen af. Gemeenten werken met vaste formaties, begrotingen en functiewaarderingen. Nieuwe structurele functies creëren is vaak ingewikkeld. Dat gold ook voor de twee ervaringswerkers. Hoewel hun toegevoegde waarde steeds duidelijker werd, moest nog worden uitgezocht hoe hun werk formeel kon worden ingebed in de organisatie. Welke functie past bij hun werkzaamheden? Hoe waardeer je ervaringskennis? Hoe maak je ruimte binnen bestaande kaders? Het beantwoorden van die vragen kostte tijd. ‘Juist doordat de meerwaarde zichtbaar was geworden in de praktijk, ontstond draagvlak voor een structurele oplossing’, zegt Lonneke.
Volgens haar kan een landelijke of regionale pool van ervaringsdeskundigen gemeenten ondersteunen bij complexe maatschappelijke vraagstukken. Bijvoorbeeld wanneer een doelgroep moeilijk te bereiken is, beleid toegankelijker moet worden gemaakt of de dienstverlening beter moet aansluiten bij de behoeften van inwoners. ‘De vraag naar ervaringskennis groeit. Gemeenten zoeken steeds vaker naar manieren om inwoners als waardevolle gesprekspartner en medeontwikkelaar van beleid te betrekken.’
*De gemeente Leeuwarden hanteert de naam ervaringswerkers.
KADER
Wat kunnen andere gemeenten leren van Leeuwarden?
Begin gewoon. Als je je inwoners serieus neemt, dan is dit een logische stap.
Wees helder over rollen en verwachtingen. Het is belangrijk om vooraf goed te bedenken welke competenties ervaringswerkers meebrengen, hoe ze ingezet worden, wat hun opdracht is en wat van hen verwacht wordt.
Net als iedere medewerker hebben ervaringswerkers ondersteuning nodig om hun rol goed te kunnen vervullen en te groeien in hun functie. Ervaringswerkers hebben behoefte aan coaching, intervisie en een aanspreekpunt binnen de organisatie.
Ook collega’s en leidinggevenden moeten leren samenwerken met deze relatief nieuwe beroepsgroep. Creëer verbinding en ruimte voor gesprek. Breng de werelden van beleid, uitvoering en ervaring bij elkaar. Alleen dan kun je echt iets veranderen.
Bewaak de verbinding met de leefwereld. Een ervaringswerker moet geen kameleon worden. Ze zijn onderdeel van de gemeente, maar moeten zichzelf kunnen blijven om hun unieke ervaringen te benutten. Geef hen daarom ruimte om zichzelf te blijven en voorkom dat zij volledig opgaan in de systeemwereld. Juist hun vermogen om beide werelden te verbinden maakt hen van waarde.
Maak de meerwaarde zichtbaar in de praktijk. In Leeuwarden groeide het vertrouwen toen collega’s zagen hoe ervaringswerkers inwoners bereikten die anders buiten beeld bleven en complexe situaties in beweging kregen.
Grietje Leijendekker
Lonneke Lammers