‘Als je alleen gaat, ga je sneller. Maar als je samen gaat, kom je verder.’ Dat vinden Annelies Neutel en haar soulsister Diana Klein Kranenbarg. Ze vonden elkaar in hun gedeelde betrokkenheid bij mensen die leven in armoede en sociale uitsluiting.

In 2018 ontmoetten Annelies en Diana elkaar tijdens de Werelddag van Verzet tegen Extreme Armoede, georganiseerd rond het gedachtegoed van ATD Vierde Wereld. Beiden waren actief voor deze internationale organisatie, die sinds 1957 samen met mensen in armoede strijdt voor een wereld zonder armoede en sociale uitsluiting. ATD staat voor All Together for Dignity, oftewel: Samen voor Waardigheid. De gedeelde betrokkenheid bij ATD vormde de basis voor hun contact. ‘Onze vriendschap ontstond vooral toen we samen iemand in armoede in de laatste levensfase verzorgden’, vertelt Annelies. ‘Nu werken we aan een boekje over onze ervaringen met het geven en ontvangen van hulp, ouderschap en filosofische thema’s die ons bezighouden.’

Recht op bescherming

Voor Diana is haar moeder een belangrijke inspiratiebron voor haar inzet om dakloze mensen op straat te ontmoeten. Haar moeder werd als kind uit huis geplaatst, maar sprak daar later nauwelijks over. ‘Toch voelde ik dat er iets was gebeurd. Ik denk dat kinderen daar supergevoelig voor zijn. Je merkt dat er iets speelt, ook als er niet over wordt gesproken.’ Haar moeder werkte via ATD Vierde Wereld mee aan het boek Recht op bescherming van het gezin, over de ervaringen van gezinnen met armoede en uithuisplaatsing. In het boek wordt vanuit de ervaringen van betrokken gezinnen onderzocht waarom kinderen en ouders in meerdere generaties met uithuisplaatsing te maken krijgen en welke gevolgen dat heeft voor hun verdere leven. ‘Mijn moeder is een van de mensen die voor dat boek is geïnterviewd. Haar verhaal heeft mij laten zien hoe belangrijk het is om te luisteren naar wat mensen zelf hebben meegemaakt.’ Diana heeft ook zelf ontwrichtende ervaringen meegemaakt en zoekt nu mensen op straat op om hen aandacht te geven. Annelies vertelt dat ze via Diana heeft geleerd dat ook als je kind uit huis is geplaatst (zoals bij Diana -al voor 2018- vrijwillig is gebeurd), je als moeder intensief met je kind en de hulpverlening daar omheen bezig kan zijn.

Samenredzaamheid

Annelies studeerde sociale wetenschappen en werkte een aantal jaren als docent bij de opleiding tot Ervaringsdeskundige Armoede en Sociale Uitsluiting. Daarnaast richtte ze het Ubuntuhuis in Utrecht op, een laagdrempelig inloophuis voor mensen die te maken hebben met dakloosheid, armoede, sociaal isolement of een leven zonder geldige verblijfsvergunning. De naam Ubuntu verwijst naar een Afrikaanse humanistische filosofie. Het uitgangspunt is dat mensen met elkaar verbonden zijn en dat iemands welzijn samenhangt met dat van anderen. Het idee is dat een mens alleen mens kan worden mét en dankzij andere mensen en dat een mens zelf lijdt op het moment dat deze een ander ziet lijden. ‘Ubuntu betekent voor mij ook met iemand meelopen als dat een omweg vraagt, een extra inzet. En dat iedereen iets bij te dragen heeft, iets kan betekenen voor een ander. Niet eenzijdig, als hulpverlener voor de ander. Maar ook andersom: ik ontvang en leer van de mensen met wie ik optrek. Het is samenredzaamheid; de wisselwerking van gedragen worden door anderen en als persoon iets bijdragen aan anderen.’

Zelfstandigheid

De laatste jaren is Annelies werkzaam als gezinsbegeleider bij De Tussenvoorziening, een grote organisatie in Utrecht die verschillende projecten heeft voor mensen die dak- of thuisloos zijn. Ze begeleidt vooral gezinnen die langdurig ondersteuning nodig hebben. Door een fase van dakloos zijn van één of beide ouders en vaak al daarvoor, zijn er dusdanig veel en zware omstandigheden, dat er veel ondersteuning nodig is. De begeleiding is gericht op een menswaardig bestaan, met aandacht voor wonen, geldzaken, opvoeding, gezondheid, sociaal netwerk en een zinvolle invulling van de dag. Belangrijk is: wat kan iemand zelf, wat kan iemand nog leren en waar is ondersteuning nodig? De huisvesting staat in eerste instantie niet op naam van de bewoners. Waar dat haalbaar is proberen we toe te werken naar een wooncontract op eigen naam. Dat geeft mensen meer zekerheid en zelfstandigheid.’

Ruimte voor levensvragen

Goede begeleiding begint bij het contact met de persoon tegenover je, zegt Diana. ‘Als je vooral vanuit de theorie werkt, dan gaat het gevoel vaak verloren’, zegt Diana. ‘Zie de mens. Wat is het probleem? Waar zit iemand mee? Het maakt me boos dat er soms niet goed wordt geluisterd. In de hulpverlening, maar ook in de zorg wordt er veel aandacht besteed aan “de buitenkant”, aan de gedachte dat het met dagschema’s en praktische hulp is opgelost. Maar waar is “de binnenkant?” De aandacht voor hoe het écht met iemand gaat, zonder meteen een oplossing te zoeken. Misschien is er juist behoefte aan geestelijke verzorging, waar ruimte is voor levensvragen zonder dat je hoeft te presteren.’ Annelies vult aan: ‘Door mijn sparren met mensen zoals Diana snap ik hoe belangrijk het is dat ik ook af en toe kwetsbare ervaringen met ouders deel. Je bent in de eerste plaats mens en dan hulpverlener. Juist die menselijkheid schept een band.’