‘Armoede staat niet op je voorhoofd geschreven.’ Het is één van de uitspraken van Koos Pot die blijft hangen. Zij is de drijvende kracht achter Moes, de sociale supermarkt in Leeuwarden. Het initiatief wordt mogelijk gemaakt door steun van stichtingen, fondsen en publieke waardering.
Het begon met een bevroren frikandel. Een meisje van acht jaar kwam naar de weekendschool die Koos Pot had opgericht met een bevroren frikandel in haar fruitbakje. De frikandellen waren in de aanbieding. Voor haar moeder was dat simpelweg de meest betaalbare keuze. ‘Ik kon me niet afsluiten voor de impact van leven met altijd tekort. Ik zag het niet alleen bij haar. Veel kinderen die naar onze weekend- en zomerscholen kwamen, groeiden op in armoede.’ Dat besef liet haar niet meer los. Ze realiseerde zich ook hoe ongelijk de kansen op gezondheid zijn. Gezond eten is duurder dan ongezond eten. Wie weinig geld heeft, maakt keuzes die niemand eigenlijk wil maken. Hoewel Koos aanvankelijk helemaal geen sociale supermarkt wilde beginnen, zette haar man haar aan het denken. “Als jij er niets aan doet, wie doet het dan wel?”
Maatschappelijk probleem
Je ziet niet aan iemand of hij of zij arm is, zegt Koos. Ze vertelt over een vrouw die altijd keurig gekleed boodschappen kwam doen. Pas later hoorde Koos haar verhaal. Na een scheiding leefde ze al jaren onder de armoedegrens. De merkkleding die ze tijdens haar huwelijk had gekocht, droeg ze nog steeds zorgvuldig. Van buiten leek alles op orde. Van binnen vocht ze dagelijks om rond te komen. ‘Juist daarom zijn we toegankelijk voor iedereen. Mensen die wat meer kunnen betalen doen dat vaak uit zichzelf. Bij de kassa staat een donatiepotje voor klanten die het écht nodig hebben. Zo ontstaat solidariteit zonder labels of schaamte.’ Door de producten per stuk te verkopen blijven boodschappen betaalbaar voor mensen die moeten leven van een klein weekbudget. Zo wordt bijvoorbeeld wc-papier per rol verkocht. Het blijkt nog altijd het best verkochte product. ‘Het zijn kleine oplossingen die een groot verschil maken.’
Zonder oordeel
Moes is niet alleen een supermarkt, maar ook een sociale onderneming waar mensen werkervaring opdoen. Veel medewerkers hebben een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Sommigen leven al jarenlang van een uitkering, kampen met een laag zelfbeeld of zijn door een opeenstapeling van tegenslagen het vertrouwen in zichzelf kwijtgeraakt. ‘Afstand tot de arbeidsmarkt is zoveel meer dan afstand tot een baan’, zegt Koos. ‘Bij ons krijgen mensen de ruimte om weer voorzichtig stappen te zetten. Zonder oordeel. Zonder prestatiedruk. Iedereen heeft talent. Maar talent ontwikkelen vraagt vertrouwen en een veilige plek waar fouten maken mag.’
Bij Moes geen schreeuwerige aanbiedingen bij de kassa of verleidelijke snoeprekken langs de route. De winkel ademt rust. En dat is geen toeval. ‘Bij ons draait het niet om zoveel mogelijk verkopen, maar om wat mensen nodig hebben.’
Gelijkwaardigheid
Koos groeide op in een gezin waarin omzien naar elkaar vanzelfsprekend was. Haar moeder zette peuterspeelzaalwerk op in de wijk. Vrijwilligerswerk hoorde erbij. Na een loopbaan in de financiële wereld koos ze bewust voor het sociale domein. Daar voelt ze zich thuis. Inmiddels werkt ze samen met andere sociale ondernemers aan nieuwe initiatieven, zoals een gezamenlijke “wasstraat” voor verpakkingsmateriaal, waarmee hergebruik én extra werkgelegenheid hand in hand kunnen gaan. ‘Armoede is veel meer dan een gebrek aan geld’, benadrukt Koos. ‘Het raakt gezondheid, kansen, zelfvertrouwen, sociale contacten en de mogelijkheid om mee te doen. Wij laten zien dat inclusie begint bij gelijkwaardigheid. Bij gezien worden en bij de overtuiging dat ieder mens ertoe doet.’
MOES is genomineerd voor een Appeltje van Oranje. De Appeltjes van Oranje worden elk jaar uitgereikt aan drie sociale projecten in Nederland en de Cariben. Dit jaar is het thema ‘Samen armoede doorbreken!’. Later dit jaar worden de winnaars bekendgemaakt.
Website: www.moesleeuwarden.nl
In de rubriek Verbinders komen mensen aan het woord die laten zien hoe verbinding leidt tot begrip, samenwerking en verandering. Inspirerende verhalen die duidelijk maken dat niemand er alleen voor staat.